Pieter van Woensel, Staat der geleerdheid in Turkijen (1791)

Pieter van Woensel,  Staat der geleerdheid in Turkijen (1791)
Editie Meike Broecheler
Duivelshoekreeks 3
ISBN 90-75179-03-0
Prijs: € 13,60 (excl. verzendkosten)

Staat der Geleerdheid omslagIn 1791 publiceert de merkwaardige solitair Pieter van Woensel (1747-1808; patriot, reiziger, marine-arts, spion, Verlichtingsschrijver) zijn Aanteekeningen: een verslag van zijn reizen voornamelijk door Turkije en Rusland. De schrijver had kort een officiële medische functie in Istanboel/Constantinopel.

‘t Ging de verlichte kosmopoliet Van Woensel niet om sightseeing. Hij observeert culturen, op nogal moderne wijze. Hij analyseert. In deze editie een fragment uit die Aanteekeningen, te weten: de Staat der geleerdheid in Turkijen. Hierin combineert Van Woensel een beschrijving van de Turkse beschaving (stand van de wetenschap; geletterdheid en literatuur; cultuur en gewoonten) met kritiek op de situatie in Nederland.

In zijn beschrijving en in zijn overdenkingen toont Van Woensel een scherp zicht te hebben op de verschillen tussen de Westerse (Hollandse) en Oosterse samenlevingen. En de vergelijking valt op een groot aantal punten beslist niet in het nadeel van Turkije uit.

Van Woensel is nogal lovend over de openbare bibliotheken, het onderwijs, de tolerantie (‘wat heb je aan die ruzies tussen christenen onderling’), de vlotte rechtspraak. Hoewel… er is geen moderne wetenschap; en de Turken zijn ‘misschien de meest indolente menschen van de waereld’! De islam wordt zeer zakelijk beoordeeld.

De tekst is gelardeerd met het soort laconieke gezond verstand-opmerkingen, waarin Van Woensel altijd excelleert. Men vindt enige illustraties van de hand van Van Woensel.

Terug naar het overzicht Duivelshoekreeks.